W nowoczesnych budynkach liczba instalacji technicznych stale rośnie. Oprócz klasycznych przewodów elektrycznych coraz częściej spotykamy rozbudowane systemy teletechniczne, instalacje automatyki budynkowej, sieci komputerowe, światłowody oraz elementy infrastruktury związanej z bezpieczeństwem pożarowym. Każda z tych instalacji musi w pewnym momencie przejść przez ścianę lub strop.
Na pierwszy rzut oka wykonanie otworu dla przewodu wydaje się prostym zadaniem. W rzeczywistości jednak każde przejście przez oddzielenie pożarowe stanowi potencjalnie słaby punkt całej przegrody. Nawet najlepiej wykonana ściana o klasie EI 120 może utracić swoje właściwości, jeżeli wykonawca pozostawi niezabezpieczony otwór wokół kabla lub koryta kablowego.
To właśnie dlatego przejścia instalacyjne przeciwpożarowe stanowią jeden z najważniejszych elementów biernej ochrony przeciwpożarowej. Ich zadaniem nie jest ochrona samego przewodu. Mają one przede wszystkim zachować wymaganą odporność ogniową ściany lub stropu pomimo wykonania otworu technologicznego.
Nieprzypadkowo podczas odbiorów budynków straż pożarna, rzeczoznawcy oraz inspektorzy nadzoru bardzo dokładnie kontrolują przepusty instalacyjne. To właśnie w tych miejscach najczęściej pojawiają się błędy, które mogą znacząco obniżyć poziom bezpieczeństwa pożarowego obiektu.
Czym są przejścia instalacyjne przeciwpożarowe?
Pod pojęciem przejścia instalacyjnego przeciwpożarowego rozumiemy miejsce, w którym instalacja przechodzi przez przegrodę posiadającą określoną klasę odporności ogniowej. Może to być ściana oddzielenia pożarowego, ściana techniczna, strop pomiędzy kondygnacjami lub inna przegroda wymagająca zachowania klasy EI.
Wykonanie otworu pod instalację powoduje przerwanie ciągłości przegrody. Jeżeli pozostawimy taki otwór bez odpowiedniego zabezpieczenia, ogień, dym oraz gorące gazy bardzo szybko wykorzystają go jako drogę rozprzestrzeniania się pożaru.
Zadaniem przepustów przeciwpożarowych jest odtworzenie parametrów odporności ogniowej w miejscu przejścia instalacji. Innymi słowy, zabezpieczenie musi zapewnić poziom ochrony odpowiadający wymaganiom stawianym całej przegrodzie.
W praktyce przepusty występują niemal w każdym budynku. Spotykamy je w biurowcach, galeriach handlowych, szpitalach, magazynach, zakładach przemysłowych, hotelach oraz budynkach mieszkalnych wielorodzinnych. Im bardziej rozbudowane instalacje techniczne, tym większe znaczenie mają poprawnie wykonane zabezpieczenia.
Szczególną rolę odgrywają one w obiektach wyposażonych w system sygnalizacji pożaru (SSP), systemy kontroli dostępu, monitoring, oddymianie oraz zaawansowaną automatykę budynkową. W takich obiektach liczba przejść kablowych może sięgać setek, a nawet tysięcy punktów.
Przejścia pojedynczych przewodów przez ściany i stropy
Najprostszym przypadkiem są przejścia pojedynczych przewodów przez ściany lub stropy. W praktyce mogą to być przewody energetyczne, przewody zasilające urządzenia przeciwpożarowe, kable teleinformatyczne, przewody alarmowe czy światłowody.
Pomimo niewielkich rozmiarów takie przejścia również wymagają odpowiedniego zabezpieczenia. Błędem jest założenie, że cienki przewód nie wpływa na odporność ogniową przegrody. W rzeczywistości nawet niewielka szczelina może umożliwić przedostawanie się gorących gazów pożarowych.
W przypadku pojedynczych przewodów często stosuje się specjalistyczne masy ogniochronne lub niewielkie systemy uszczelniające przeznaczone do małych średnic. Rozwiązanie musi być zgodne z dokumentacją producenta oraz zakresem klasyfikacji ogniowej.
Szczególną uwagę należy zwrócić na przewody instalacji bezpieczeństwa. Dotyczy to między innymi instalacji SSP, systemów oddymiania oraz urządzeń odpowiedzialnych za sterowanie elementami ochrony przeciwpożarowej. Uszkodzenie takich przewodów podczas pożaru może spowodować utratę funkcjonalności całego systemu.
W praktyce bardzo często spotyka się sytuację, w której zabezpieczenie wykonano poprawnie podczas budowy, jednak po kilku latach użytkowania dołożono kolejne przewody bez ponownego uszczelnienia otworu. To jeden z najczęstszych błędów ujawnianych podczas audytów PPOŻ.
Przejścia wiązek przewodów i kabli
Znacznie większym wyzwaniem są wiązki przewodów przechodzące przez ściany lub stropy. W nowoczesnych budynkach rzadko spotyka się pojedyncze kable. Najczęściej w jednym miejscu przechodzi kilkanaście, kilkadziesiąt lub nawet kilkaset przewodów.
W takich przypadkach projektant musi uwzględnić nie tylko aktualne potrzeby inwestycji, ale również możliwość późniejszej rozbudowy instalacji. Dotyczy to szczególnie budynków biurowych, centrów danych oraz obiektów przemysłowych.
Zabezpieczenie dużej wiązki przewodów wymaga zastosowania odpowiedniego systemu posiadającego klasyfikację ogniową dla konkretnego rodzaju przejścia. Nie wystarczy samo wypełnienie przestrzeni przypadkową masą lub zaprawą.
W praktyce bardzo ważne jest zachowanie odpowiednich odstępów pomiędzy przewodami oraz spełnienie wymagań określonych w dokumentacji systemowej. Każde odstępstwo od warunków badania może skutkować utratą deklarowanej klasy odporności ogniowej.
Dodatkowym wyzwaniem jest późniejsza rozbudowa instalacji. Dlatego coraz częściej stosuje się rozwiązania umożliwiające ponowne otwarcie przejścia i dołożenie kolejnych przewodów bez konieczności wykonywania całego zabezpieczenia od nowa.
Koryta kablowe i drabinki kablowe przechodzące przez ściany
W dużych obiektach większość przewodów prowadzi się na korytach kablowych lub drabinkach kablowych. Takie rozwiązanie ułatwia montaż, serwisowanie oraz przyszłą rozbudowę instalacji.
Jednocześnie pojawia się jednak problem związany z wykonaniem przejścia przez ścianę oddzielenia pożarowego. Otwory dla tras kablowych są znacznie większe niż w przypadku pojedynczych przewodów. W efekcie wymagają zastosowania bardziej rozbudowanych systemów zabezpieczeń.
Projektując takie przejścia należy uwzględnić nie tylko przewody znajdujące się aktualnie na trasie, ale również przestrzeń rezerwową przewidzianą pod przyszłą rozbudowę. W przeciwnym razie każda modernizacja będzie wymagała ingerencji w istniejące zabezpieczenie.
Duże znaczenie ma również sposób mocowania tras kablowych. W czasie pożaru kable oraz konstrukcje wsporcze podlegają znacznym odkształceniom. Zabezpieczenie musi zachować skuteczność pomimo tych oddziaływań.
W praktyce właśnie przejścia dla koryt i drabinek należą do najbardziej wymagających elementów podczas wykonywania zabezpieczeń ogniochronnych w obiektach przemysłowych oraz budynkach użyteczności publicznej.
Przejścia przez stropy i piony instalacyjne
Szczególną kategorię stanowią przejścia przez stropy. W takich miejscach instalacje przemieszczają się pomiędzy kondygnacjami, a ewentualne błędy mogą prowadzić do bardzo szybkiego rozprzestrzeniania się pożaru w pionie budynku.
Problem jest szczególnie istotny w przypadku pionów instalacyjnych oraz szachtów technicznych. To właśnie tam często koncentruje się duża liczba przewodów elektrycznych i teletechnicznych.
Jeżeli zabezpieczenia zostaną wykonane nieprawidłowo, szacht może działać jak komin transportujący dym oraz gorące gazy na kolejne kondygnacje. W konsekwencji pożar może objąć znaczną część budynku w bardzo krótkim czasie.
Przy przejściach przez stropy należy zwrócić uwagę nie tylko na klasę EI samego zabezpieczenia, ale również na sposób wykonania całego układu. Znaczenie mają między innymi grubość stropu, rodzaj konstrukcji oraz zastosowane materiały.
W wielu obiektach to właśnie stropy stanowią najbardziej krytyczny element systemu biernej ochrony przeciwpożarowej. Dlatego ich zabezpieczenie wymaga szczególnej staranności zarówno na etapie projektu, jak i wykonawstwa.
Jakie rozwiązania stosuje się obecnie na rynku?
Współczesny rynek oferuje wiele rozwiązań przeznaczonych do wykonywania przejść instalacyjnych przeciwpożarowych. Dobór konkretnego systemu zależy od rodzaju instalacji, wymaganej klasy odporności ogniowej oraz konstrukcji przegrody.
Najczęściej stosowane są masy ogniochronne przeznaczone do uszczelniania niewielkich przejść przewodów i kabli. Rozwiązania tego typu pozwalają skutecznie zabezpieczać zarówno pojedyncze przewody, jak i niewielkie wiązki.
Przy większych otworach często wykorzystuje się specjalistyczne płyty ogniochronne oraz systemy oparte na zaprawach przeciwpożarowych. Umożliwiają one zabezpieczanie przejść dla dużych tras kablowych oraz koryt instalacyjnych.
W obiektach wymagających częstych zmian konfiguracji instalacji coraz większą popularność zdobywają rozwiązania modułowe. Pozwalają one na wielokrotne dokładanie lub usuwanie przewodów bez konieczności wykonywania nowego przepustu.
Na polskim rynku szeroko stosowane są systemy oferowane przez Mercor / Dunamenti, Hilti oraz Promat. Producenci ci posiadają rozbudowane portfolio rozwiązań przeznaczonych zarówno dla pojedynczych przewodów, jak i dużych przejść dla tras kablowych.
Najczęstsze błędy wykonawcze
Jednym z najczęściej spotykanych błędów jest wykonywanie przepustów bez odniesienia do dokumentacji systemowej. W praktyce oznacza to stosowanie materiałów lub technologii, które nie posiadają odpowiedniej klasyfikacji dla danego zastosowania.
Kolejnym problemem jest pozostawianie wolnych przestrzeni wokół przewodów. Nawet niewielkie szczeliny mogą powodować utratę wymaganej klasy odporności ogniowej.
Bardzo często spotyka się również sytuację, w której zabezpieczenie wykonano poprawnie podczas budowy, ale później dołożono kolejne przewody bez odtworzenia przepustu. Takie przypadki należą do najczęstszych niezgodności wykrywanych podczas kontroli.
Problemem bywa również brak oznakowania przepustów. W efekcie osoby wykonujące późniejsze prace instalacyjne nie wiedzą, że ingerują w element systemu ochrony przeciwpożarowej.
Niebezpieczne jest także stosowanie rozwiązań zastępczych, takich jak zwykła pianka montażowa czy przypadkowe materiały uszczelniające. Takie produkty nie są przeznaczone do odtwarzania odporności ogniowej oddzieleń pożarowych.
Dokumentacja i utrzymanie zabezpieczeń
Prawidłowo wykonany przepust przeciwpożarowy powinien posiadać odpowiednią dokumentację potwierdzającą zgodność zastosowanego rozwiązania z wymaganiami projektowymi.
Coraz częściej inwestorzy wymagają również dokumentacji fotograficznej wykonywanej przed zakryciem instalacji. Pozwala ona łatwiej zweryfikować poprawność wykonania zabezpieczeń podczas późniejszych kontroli.
Ważnym elementem jest także oznakowanie przejść instalacyjnych. Dzięki temu służby techniczne oraz wykonawcy wiedzą, że mają do czynienia z elementem ochrony przeciwpożarowej wymagającym szczególnej ostrożności.
Należy pamiętać, że zabezpieczenia przeciwpożarowe nie kończą swojej roli po odbiorze budynku. Wymagają regularnej kontroli oraz utrzymywania w stanie zgodnym z dokumentacją projektową.
Każda modernizacja instalacji elektrycznej, teletechnicznej lub związanej z bezpieczeństwem pożarowym powinna uwzględniać konieczność odtworzenia zabezpieczeń w miejscach nowych przejść.
Podsumowanie
Przejścia instalacyjne przeciwpożarowe należą do najważniejszych elementów biernej ochrony przeciwpożarowej budynków. To właśnie one pozwalają zachować wymaganą klasę odporności ogniowej ścian i stropów pomimo prowadzenia przez nie instalacji elektrycznych oraz teletechnicznych.
Szczególną uwagę należy zwracać na przejścia przez ściany, przejścia przez stropy, wiązki przewodów, koryta kablowe oraz drabinki kablowe. Każde z tych rozwiązań wymaga zastosowania odpowiedniego systemu posiadającego wymaganą klasyfikację ogniową.
W praktyce nawet niewielki otwór może znacząco obniżyć skuteczność całego oddzielenia pożarowego. Dlatego poprawne wykonanie przepustów powinno być traktowane jako integralny element ochrony przeciwpożarowej budynków, a nie jedynie formalny wymóg odbiorowy.
Dobrze zaprojektowane i wykonane zabezpieczenia ogniochronne pozwalają ograniczyć rozprzestrzenianie się pożaru, wydłużyć czas ewakuacji oraz zwiększyć skuteczność działań ratowniczych. To właśnie dlatego warto poświęcić im tyle samo uwagi, co bardziej widocznym elementom systemu bezpieczeństwa pożarowego.
